نقش و اهمیت دریافت ید در برنامه غذایی

يد يك ماده معدني ضروري براي بدن انسان است كه به مقدار ناچيز در بدن يافت مي شود . ید برای سلامت ما ضروری است اما عمدتا ما از اهمیت چشمگیر آن غافل هستیم و به آن توجهی نمیکنیم. ید، جزئی کلیدی از هورمون تیروئید است که مسئول متابولیسم بدن است. کمبود ید برای افراد مشکلساز است اما بیشتر ما نمیدانیم که چقدر به ید نیاز داریم و از کجا باید آن را تأمین کنیم. تحقیقی که توسط مارگارت ریمن، پروفسور تغذیه در دانشگاه ساری بریتانیا انجام شده نشاندهنده فقدان ید در بسیاری از "رژیمهای غذایی سالم" است. چنین رژیمهای غذایی باعث کمبود ید در زنان حامله هم میشود.

بين 70 تا80 درصد از يد در غده تيروئيد جمع شده است . در اين قسمت يد مصرف شده براي سنتز هورمون هاي تيروئيد خصوصا سوخت و ساز و رشد و نمو بدن 20 برابر مقداري است كه خون تامين مي كند .

از عوارض ناشي از كمبود اين ماده مغذي مي توان به اختلالات ذهني در كودكان كه منجر به اختلال در يادگيري و افت تحصيلي شده و كمبود يد ، ضريب هوشي كودكان را تا 5/13 درصد كاهش مي دهد .همچنين در بزرگسالان خطر ابتلا به گواتر ، كم كاري تيروئيد ، بيماريهاي گوارشي ، عقب ماندگي هاي ذهني و سرطان را افزايش مي دهد .

نكته قابل توجه اينكه ، با توجه به نقش يد در متابوليسم بدن و توليد انرژي و نيز تكامل مغز جنين ، ميزان يد مورد نياز در دوران بارداري افزايش مي يابد . بطوريكه كمبود يد در دوران بارداري منجر به عقب ماندگي ذهني ، كم كاري تيروئيد و گواتر مي گردد . به منظور پيشگيري و تشخيص به موقع كم كاري تيروئيد ، كليه نوزادان متولد شده در كشور بين 5-3 روزگي مورد غربالگري قرار گرفته و از نظر كمبود يد مورد بررسي و در صورت وجود كم كاري تيروئيد تحت درمان قرار مي گيرند.

يد رژيم غذايي انسان از آب و غذا تامين مي شود . غذاهاي دريايي مانند ماهي ، صدف ، ميگو و.... از منابع غني يد هستند . اما ميزان يد ماهي درياچه ها كمتر از درياهاست . به عبارت ديگر ماهي آبهاي شور بيش از ماهي آب شيرين يد دارد .

اما مصرف محصولات دريايي به تنهايي به عنوان تنها راه پيشگيري از كمبود يد توصيه نمي شود . از سوي ديگر بعضي مواد غذايي حاوي تركيباتي هستند كه در استفاده بدن از يد مداخله مي كنند . اين مواد گواتروژن ناميده مي شوند . گياهان خانواده كلم حاوي اين تركيبات مي باشند . مواد گواترزا در بادام زميني ، شلغم ، سويا و بعضي دانه هاي روغني هم موجود است ولي در اثر حرارت از بين مي روند . اما زمانيكه اين مواد غذايي روزانه به مقدار زياد مصرف شوند بايد نگران گواتر زا بودن آنها بود .

بهترين راه پيشگيري از كمبود يد و گواتر ناشي از آن ، مصرف" نمك يددار تصفيه شده "، انواع ماهي ها و ديگر آبزيان ، لبنيات كم چرب و تخم مرغ به مقدار كافي مي باشد . نمك يددار تصفيه شده هنگام پخت غذا و يا در سفره قابل استفاده است .

در فرآیند تصفیه نمک خوراکی در کارخانجات به آن به میزان توصیه شده ید اضافه می کنند و به اصطلاح آن را با ید غنی می کنند .

از نمك يددار تصفيه شده چگونه نگهداري كنيم ؟

• نمك يد دار را نبايد در معرض نور مستقيم و يا رطوبت قرار داد زيرا يد آن از بين مي رود .
• نمك يد دار تصفيه شده را بايد در ظروف بدون منفذ ، پلاستيكي ، چوبي ، سفالي و يا ظروف شيشه اي رنگي كه نور از آن عبور نمي كند با درب بسته نگهداري نمود .
• ذخيره كردن نمك به مدت طولاني باعث كاهش ميزان يد آن مي شود .

• در هنگام طبخ غذا ، در انتهاي پخت نمك يددار تصفيه شده را به آن اضافه كنيد تا مقدار يد بيشتري در غذا باقي بماند .

همواره به یاد داشته باشید که :

• نمك و غذاهاي شور به مقدار كم مصرف كنيد و همان مقدار كم نيز فقط از نوع تصفيه شده يددار باشد.
• مصرف نمك غير تصفيه احتمال ابتلا به سنگ كليه و انواع سرطان را افزايش مي دهد .
• وجود ناخالصي در نمك تصفيه نشده علاوه بر ايجاد عوارض نامطلوب مانند سنگ كليه و ناراحتي هاي كبدي باعث كاهش شوري نمك و افزايش مصرف نمك در برنامه غذائي و بروز بيماريهاي قلبي و عروقي روزانه مي شود.
• نمكهاي تصفيه شده يددار به دليل خلوص بالا ميزان يد را بهتر و به مدت بيشتري حفظ مي نمايد.
• افرادي كه از نمك هاي معمولي( غير يده ، غير تصفيه ) استفاده مي كنند بايد بدانند اگرچه در حالل حاضر بهاي كمتري براي خريد نمك هاي معمولي پرداخت مي كنند ولي در دراز مدت هزينه هنگفتي براي درمان اختلالات ناشي از مصرف آن خواهند پرداخت.
• هيچ گاه از نمك هاي غير يده و تصفيه نشده براي مصارف خوراكي ، طبخ غذا و حتي خيساندن برنج استفاده نكنيد.
• سنگ نمك و نمك دريا به دليل دارا بودن ناخالصي زياد براي مصارف خوراكي حتي خيساندن برنج مناسب نميباشد.
• همواره در هنگام تهيه نمك به تاريخ توليد و مصرف نمك ، وجود پروانه ساخت از وزارت بهداشت ودرمان و عبارت نمك تصفيه شده يددار برروي بسته بندي نمك دقت نمائيد .

شش محصول غذایی را بیش از حد نخورید...